Jak zabezpieczyć rośliny przed zimą? Które wymagają ochrony przed mrozem?
Pierwsze chłodne noce nie oznaczają jeszcze, że cały ogród trzeba od razu okrywać agrowłókniną. Większość roślin dobrze przystosowanych do polskiego klimatu zimuje bez dodatkowej ochrony. Więcej uwagi wymagają gatunki wrażliwe na mróz, zwłaszcza młode okazy i świeże nasadzenia. Ostrożności wymagają też rośliny pochodzące z cieplejszych stref klimatycznych. W takim razie, jak zabezpieczyć rośliny przed zimą?
Na zimową kondycję roślin wpływa nie tylko mróz. Silny wiatr może wysuszać pędy, a brak pokrywy śnieżnej pozbawia rośliny naturalnej izolacji. Problemem bywa też intensywne zimowe słońce. Zakres potrzebnej ochrony zależy od gatunku. Czasem wystarczy zabezpieczyć podstawę rośliny, innym razem trzeba osłonić jej część nadziemną. Niektóre gatunki nie powinny natomiast pozostać zimą w gruncie.
Przygotowanie roślin do zimy trzeba dopasować przede wszystkim do ich mrozoodporności. Znaczenie mają również wiek rośliny, stanowisko i sposób uprawy. Skuteczna ochrona roślin przed mrozem nie polega więc na zastosowaniu jednego rozwiązania w całym ogrodzie.
Więcej informacji o roślinach wymagających szczególnej ochrony można znaleźć w publikacji Zielonego Ogródka „Przetrwanie zimy. Jakie rośliny najbardziej potrzebują okrycia?”.
Przed nadejściem mrozów warto sprawdzić wymagania konkretnego gatunku. Dzięki temu łatwiej ocenić, która część rośliny potrzebuje ochrony i jakie zabezpieczenie będzie odpowiednie.
Kiedy zabezpieczyć rośliny przed zimą?
Jednym z częstszych błędów jest zbyt wczesne okrywanie roślin. Sam spadek temperatury nie oznacza jeszcze, że trzeba sięgać po agrowłókninę czy stroisz. Rośliny potrzebują czasu, aby przejść w stan spoczynku i naturalnie przygotować się do zimy.
Rośliny najlepiej zacząć zabezpieczać na zimę dopiero wtedy, gdy warunki rzeczywiście tego wymagają. Warto obserwować pogodę, szczególnie temperaturę nocą. Osłony można zakładać po pierwszych kilkudniowych przymrozkach, kiedy ziemia nie jest jeszcze zamarznięta. Zbyt wczesne zabezpieczenie może utrudnić roślinom prawidłowe zahartowanie.
Terminy zakładania zabezpieczeń omawia Zielony Ogródek w publikacji „Terminy zakładania i zdejmowania zimowych osłon”.
Nie ma jednej daty odpowiedniej dla całej Polski i każdego sezonu. O tym, kiedy zabezpieczyć rośliny przed zimą, powinien decydować przede wszystkim rzeczywisty przebieg pogody.
Czym zabezpieczyć rośliny przed mrozem?
Wybór materiału zależy od rodzaju rośliny i tego, która jej część wymaga ochrony. Podstawę krzewów można zabezpieczyć ziemią lub korą. Przy bylinach dobrze sprawdzają się ściółka i suche liście. Można też wykorzystać słomę albo stroisz, czyli gałązki roślin iglastych. Części nadziemne osłania się między innymi jutą, matami słomianymi i białą agrowłókniną zimową.
Materiały wykorzystywane do zimowej ochrony roślin opisuje Poradnik Ogrodniczy w publikacji „Ochrona roślin przed zimą, mrozem i wiatrem”.
Osłona nie powinna mocno ściskać pędów. Trzeba ją założyć tak, aby chroniła roślinę, a jednocześnie nie utrudniała wymiany powietrza. Przy okrywaniu roślin na zimę liczy się więc nie tylko materiał, ale także sposób jego zastosowania.
Czy można okrywać rośliny folią?
Zwykła folia nie nadaje się do bezpośredniego owijania roślin. Nie przepuszcza powietrza, dlatego pod szczelną warstwą mogą powstać warunki sprzyjające uszkodzeniom pędów i rozwojowi chorób grzybowych.
Poradnik Ogrodniczy w publikacji „Ochrona roślin przed zimą, mrozem i wiatrem” odradza bezpośrednie okrywanie roślin folią oraz czarną agrowłókniną. Do zimowych osłon przeznaczona jest biała agrowłóknina:
Folia bąbelkowa może natomiast służyć do izolowania pojemnika, w którym zimuje roślina. Nie powinna być stosowana jako szczelne okrycie części nadziemnej.
Zabezpieczanie donic przed niską temperaturą omawia także Target w publikacji „W jaki sposób zabezpieczyć ogród przed zimą?”.
Które rośliny wymagają ochrony przed mrozem?
Nie każda roślina w ogrodzie wymaga zimowej osłony. Większej uwagi potrzebują gatunki pochodzące z cieplejszych rejonów i odmiany o mniejszej mrozoodporności. Wrażliwe bywają również młode sadzonki. Podobnie jest z roślinami posadzonymi niedawno, które nie zdążyły jeszcze dobrze się ukorzenić.
Najważniejsze grupy roślin wymagających ochrony wskazuje Zielony Ogródek w publikacji „Przetrwanie zimy | Jakie rośliny najbardziej potrzebują okrycia?”.
Sposób zabezpieczenia powinien wynikać z potrzeb konkretnej rośliny. Czasem najważniejsza jest ochrona systemu korzeniowego, a innym razem pędów narażonych na mróz lub wysuszający wiatr. Znaczenie może mieć też zimowe słońce. Nie ma więc jednej odpowiedzi na pytanie, które rośliny trzeba okrywać na zimę. Trzeba uwzględnić gatunek i warunki, w których roślina jest uprawiana.
Rośliny zimozielone zimą. Jak chronić je przed mrozem i wysychaniem?
Rośliny zimozielone zachowują liście lub igły przez cały rok, dlatego ich zimowe problemy nie ograniczają się do samego mrozu. Przy słonecznej i mroźnej pogodzie są szczególnie narażone na wysychanie. Dotyczy to zwłaszcza okazów rosnących na mocno nasłonecznionych stanowiskach.
Przy zabezpieczaniu roślin zimozielonych trzeba więc uwzględnić zarówno niską temperaturę, jak i ryzyko utraty wody. Związek Szkółkarzy Polskich w materiale „Liściaste” wspomina o możliwości osłaniania mniej odpornych okazów cieniówką lub stroiszem. Taka ochrona ogranicza wysychanie podczas słonecznych i mroźnych dni.
Młode i bardziej wrażliwe okazy warto dodatkowo chronić przed wiatrem. Do osłaniania najlepiej wybierać materiały przepuszczające powietrze i wodę.
Wrzosy i rośliny wrzosowate. Które wymagają zimowej osłony?
Roślin wrzosowatych nie należy traktować jednakowo. Wśród nich są gatunki dobrze znoszące polskie zimy, ale też takie, które potrzebują dodatkowego zabezpieczenia.
Związek Szkółkarzy Polskich w materiale „Wrzosowate” do bardziej wrażliwych zalicza między innymi dabecję kantabryjską, wrzosiec darlejski i wrzosiec rozpierzchły. Ochrony mogą potrzebować także pieris japoński oraz wrażliwsze odmiany azalii japońskiej. Do ich zabezpieczenia można wykorzystać stroisz.
Zimozielone różaneczniki warto chronić przed silnym zimowym słońcem. Można w tym celu zastosować stroisz, cieniówkę lub agrowłókninę.
Zabezpieczając wrzosy i inne rośliny wrzosowate przed zimą, trzeba pamiętać również o ściółkowaniu. Warstwa ściółki pomaga chronić system korzeniowy przed przemarzaniem.
Jak zabezpieczyć róże na zimę?
Nie wszystkie róże mają taką samą odporność na mróz. Bardziej wrażliwe gatunki i odmiany wymagają dodatkowej ochrony. Jedną z podstawowych metod jest kopczykowanie róż. Polega ono na obsypaniu podstawy krzewu warstwą materiału chroniącego dolne części pędów i korzenie.
Związek Szkółkarzy Polskich w materiale „Róże” zaleca zabezpieczanie gatunków wrażliwych późną jesienią, po pierwszych przymrozkach. Jednym z podstawowych sposobów ochrony jest kopczyk z ziemi.
Różne sposoby ochrony róż omawia Zielony Ogródek w publikacji „Metody zabezpieczania róż na zimę: kopczykowanie, okrywanie (także tych szczepionych na pniu)”.
Róże szczepione na pniu wymagają innego podejścia niż klasyczne krzewy. Ochrony potrzebuje przede wszystkim korona z odmianą ozdobną. W zależności od sposobu prowadzenia można ją zabezpieczyć przy gruncie albo osłonić materiałem chroniącym przed mrozem i suchym wiatrem.
Czy hortensje trzeba zabezpieczać przed mrozem?
Sposób ochrony hortensji zależy od gatunku. Szczególnej uwagi wymaga hortensja ogrodowa, która jest bardziej wrażliwa na zimowe warunki niż część innych popularnych hortensji.
Hortensje wśród roślin wymagających zimowego zabezpieczenia wymienia Target w publikacji „W jaki sposób zabezpieczyć ogród przed zimą?”.
Nie powinno się przenosić sposobu ochrony jednego gatunku hortensji na wszystkie pozostałe. Sposób zabezpieczenia hortensji na zimę trzeba dopasować przede wszystkim do gatunku i odmiany. Przed założeniem osłony dobrze więc ustalić, jaka roślina rośnie w ogrodzie.
Które drzewa i krzewy warto zabezpieczyć przed zimą?
Ochrony wymagają przede wszystkim drzewa i krzewy nie w pełni odporne na mróz. Szczególnej uwagi potrzebują młode egzemplarze, które są bardziej narażone na uszkodzenia.
Związek Szkółkarzy Polskich w materiale „Liściaste” opisuje zabezpieczanie mniej odpornych drzew i krzewów matami słomianymi lub stroiszem. Można stosować również materiały syntetyczne, pod warunkiem że przepuszczają wodę i powietrze. Większe drzewa i krzewy potrzebują takiej ochrony przede wszystkim w pierwszych latach uprawy:
Przy wyborze stanowiska dla mniej odpornych roślin warto uwzględnić ochronę przed silnym wiatrem i intensywnym zimowym słońcem.
Jak chronić byliny przed mrozem?
Wiele bylin pochodzących z naszej strefy klimatycznej dobrze zimuje w gruncie bez dodatkowej ochrony. Inaczej jest w przypadku gatunków bardziej wrażliwych, szczególnie podczas bezśnieżnych zim.
Związek Szkółkarzy Polskich w materiale „Byliny” zaleca zabezpieczanie wrażliwszych gatunków stroiszem lub suchymi liśćmi, gdy temperatura na stałe spadnie poniżej zera:
Większej uwagi mogą wymagać też młode byliny posadzone późnym latem lub jesienią. Ich system korzeniowy miał mniej czasu na dobre zakorzenienie się przed zimą. Wrażliwsze byliny potrzebują szczególnej ochrony podczas bezśnieżnych mrozów, gdy nie osłania ich naturalna warstwa śniegu.
Ochronę takich nasadzeń uwzględnia Target w publikacji „W jaki sposób zabezpieczyć ogród przed zimą?”.
Które rośliny trzeba wykopać przed zimą?
Część roślin nie jest w stanie przezimować w polskim gruncie nawet pod warstwą ściółki. W ich przypadku przygotowanie do zimy oznacza wykopanie organów podziemnych i przechowanie ich w odpowiednich warunkach.
Związek Szkółkarzy Polskich w materiale „Byliny” zalicza do tej grupy między innymi dalie i kanny. Przed zimą wykopuje się także mieczyki. Ich organy podziemne przechowuje się w chłodnym, ciemnym i dobrze wentylowanym miejscu:
Rośliny wymagające jedynie osłony trzeba więc odróżnić od tych, które ze względu na niską mrozoodporność nie powinny pozostać zimą w gruncie.
Pnącza przed zimą. Jak zabezpieczyć pędy i korzenie?
Wrażliwe pnącza mogą wymagać ochrony części nadziemnej oraz systemu korzeniowego. Pędy rosnące na podporach można osłonić materiałem przepuszczającym powietrze. Podstawę rośliny warto zabezpieczyć kopczykiem lub warstwą materiału izolacyjnego.
Na potrzebę ochrony młodych i mniej odpornych pnączy zwraca uwagę Związek Szkółkarzy Polskich w materiale „Liściaste”. Do ich zabezpieczenia można wykorzystać maty słomiane lub stroisz. Sprawdzą się też inne materiały, jeśli przepuszczają wodę i powietrze.
Przykłady zabezpieczania pnączy można znaleźć w publikacji Targetu „W jaki sposób zabezpieczyć ogród przed zimą?”.
Rośliny w donicach zimą. Jak ochronić korzenie przed mrozem?
Przygotowując rośliny w donicach do zimy, trzeba przede wszystkim zadbać o ochronę ich systemu korzeniowego. Okazy uprawiane w pojemnikach są bardziej narażone na przemarzanie korzeni niż rośliny rosnące bezpośrednio w gruncie. Bryła korzeniowa znajduje się w niewielkiej objętości podłoża i szybciej reaguje na spadki temperatury.
Nawet gatunek odporny na mróz może więc wymagać dodatkowej ochrony, jeśli zimuje w donicy. Przy zimowaniu roślin w pojemnikach znaczenie ma odporność samego gatunku, ale trzeba też uwzględnić wielkość donicy i sposób jej zabezpieczenia.
Zielony Ogródek w publikacji „Przetrwanie zimy. Jakie rośliny najbardziej potrzebują okrycia?” zaleca ustawianie wieloletnich roślin pojemnikowych w miejscu osłoniętym przed zimnym wiatrem oraz izolowanie ich od podłoża.
Niektóre rośliny uprawiane w pojemnikach nie powinny zimować na zewnątrz. Temat ten porusza Poradnik Ogrodniczy w publikacji „Ochrona roślin przed zimą, mrozem i wiatrem”.
Dlaczego podlewanie przed zimą jest ważne?
Ochrona roślin przed zimą nie sprowadza się wyłącznie do zakładania osłon. Szczególnej uwagi wymagają gatunki zimozielone, które także zimą tracą wodę przez liście.
Zapotrzebowanie roślin wrzosowatych na wodę różni się w zależności od gatunku. Związek Szkółkarzy Polskich w materiale „Wrzosowate” zwraca uwagę na większe potrzeby zimozielonych różaneczników. Więcej uwagi w tym zakresie potrzebują też kiścienie i pierisy:
Nie chodzi o utrzymywanie stale mokrej ziemi. Podłoże nie powinno być jednak mocno przesuszone przed okresem, w którym zamarznięta gleba ograniczy możliwość pobierania wody przez korzenie. Podlewanie przed zimą jest więc ważnym elementem przygotowania części roślin do mrozów, szczególnie gatunków zachowujących liście przez cały rok.
Najczęstsze błędy podczas zabezpieczania roślin na zimę
Jednym z częstszych błędów jest zakładanie osłon zbyt wcześnie. Roślina przykryta podczas ciepłej jesieni może mieć gorsze warunki do przejścia w stan spoczynku.
Właściwy termin zakładania zabezpieczeń omawia Zielony Ogródek w publikacji „Terminy zakładania i zdejmowania zimowych osłon”.
Błędem jest także szczelne owijanie roślin nieprzepuszczalną folią. Zimowa osłona powinna chronić przed niekorzystnymi warunkami, ale jednocześnie umożliwiać wymianę powietrza.
Zasady dotyczące materiałów ochronnych przedstawia Poradnik Ogrodniczy w publikacji „Ochrona roślin przed zimą, mrozem i wiatrem”.
Nie warto też stosować jednego sposobu ochrony do wszystkich roślin. Róże można zabezpieczać przez kopczykowanie, podczas gdy wrażliwe byliny mogą potrzebować warstwy ściółki. Przy części roślin zimozielonych ważniejsza będzie natomiast ochrona przed wysuszającym wiatrem i zimowym słońcem.
Kiedy zdjąć zimowe osłony z roślin?
Zimowych osłon nie powinno się pozostawiać na roślinach zbyt długo. Zdejmuje się je po rozmarznięciu gleby i ustąpieniu silniejszych przymrozków. Zwykle przypada to na przełom marca i kwietnia, ale ważniejszy od daty w kalendarzu pozostaje rzeczywisty przebieg pogody.
Zasady zdejmowania zabezpieczeń opisuje Zielony Ogródek w publikacji „Terminy zakładania i zdejmowania zimowych osłon”.
Warto sprawdzać, czy pod osłoną nie zaczynają rozwijać się nowe pędy lub liście. Zabezpieczenia najlepiej zdejmować w pochmurny dzień, aby roślina nie została nagle wystawiona na intensywne słońce.
Jak zabezpieczyć rośliny przed zimą? Najważniejsze zasady
Nie wszystkie rośliny wymagają zimowego okrycia. Najwięcej uwagi potrzebują gatunki mniej odporne na mróz. Dotyczy to także młodych nasadzeń i wielu roślin pochodzących z cieplejszych rejonów. Osobnego podejścia wymagają niektóre okazy uprawiane w pojemnikach.
Zabezpieczeń nie należy zakładać zbyt wcześnie. W większości przypadków lepiej zaczekać na pierwsze przymrozki i dopiero wtedy zastosować ochronę dobraną do konkretnej rośliny. System korzeniowy można zabezpieczyć ściółką lub kopczykiem, a części nadziemne materiałami przepuszczającymi powietrze.
Ochrona roślin zimą nie zawsze oznacza ich okrywanie. Czasem ważniejsza jest osłona przed wysuszającym wiatrem i słońcem. Dalie, kanny czy mieczyki wymagają jeszcze innego postępowania, ponieważ przed zimą trzeba je wykopać i przechować poza gruntem.
Przeczytaj także nasz artykuł o jesiennych porządkach w ogrodzie i dowiedz się, co jeszcze zrobić przed nadejściem mrozów.
FAQ
Kiedy najlepiej zabezpieczyć rośliny na zimę?
Roślin nie powinno się okrywać zbyt wcześnie. Najczęściej zabezpieczenia zakłada się po pierwszych kilkudniowych przymrozkach, kiedy rośliny przeszły już w stan spoczynku, ale ziemia nie jest jeszcze całkowicie zamarznięta.
Termin zakładania osłon opisuje Zielony Ogródek w publikacji „Terminy zakładania i zdejmowania zimowych osłon”.
Które rośliny trzeba okrywać na zimę?
Ochrony wymagają przede wszystkim gatunki i odmiany o mniejszej odporności na mróz. Dotyczy to również wielu młodych roślin i świeżych nasadzeń. Zabezpieczenia może potrzebować także część gatunków pochodzących z cieplejszych stref klimatycznych. Nie trzeba więc automatycznie okrywać całego ogrodu.
Czym najlepiej okryć rośliny przed mrozem?
Do zimowego okrywania można wykorzystać białą agrowłókninę lub jutę. W niektórych przypadkach lepiej sprawdzi się stroisz albo mata słomiana. Części roślin wystarcza warstwa ściółki, a podstawę niektórych krzewów można zabezpieczyć kopczykiem.
Czy rośliny można zabezpieczyć folią?
Roślin nie powinno się szczelnie owijać zwykłą folią, ponieważ materiał ten nie zapewnia odpowiedniej wymiany powietrza. Do bezpośredniego okrywania lepiej stosować materiały przeznaczone do zimowej ochrony roślin.
Czy róże trzeba zabezpieczać na zimę?
Nie wszystkie róże wymagają takiej samej ochrony. Bardziej wrażliwe odmiany można zabezpieczać między innymi przez kopczykowanie podstawy krzewu.
Czy hortensje trzeba okrywać na zimę?
Zależy to od gatunku i odmiany. Nie wszystkie hortensje mają taką samą odporność na niskie temperatury, dlatego sposób ochrony trzeba dopasować do konkretnej rośliny.
Kiedy zdjąć osłony z roślin po zimie?
Osłony zdejmuje się po rozmarznięciu gleby i ustąpieniu silniejszych przymrozków. Nie należy kierować się wyłącznie datą w kalendarzu, ponieważ termin zależy od przebiegu pogody.
Źródła i inspiracje
Przy opracowaniu artykułu wykorzystano polskie materiały ogrodnicze dotyczące odporności roślin na mróz, zimowego okrywania, zabezpieczania korzeni i pędów oraz terminów zakładania i zdejmowania osłon.
- Związek Szkółkarzy Polskich, „Byliny”
https://zszp.pl/roslina/abc-informacji-o-roslinach/abc-o-bylinach/ - Związek Szkółkarzy Polskich, „Liściaste”
https://zszp.pl/roslina/abc-informacji-o-roslinach/abc-o-lisciastych/ - Związek Szkółkarzy Polskich, „Wrzosowate”
https://zszp.pl/roslina/abc-informacji-o-roslinach/abc-o-wrzosowatych/ - Związek Szkółkarzy Polskich, „Róże”
https://zszp.pl/roslina/abc-informacji-o-roslinach/abc-o-rozach/ - Zielony Ogródek, „Przetrwanie zimy | Jakie rośliny najbardziej potrzebują okrycia?”
https://zielonyogrodek.pl/pielegnacja/prace-w-ogrodzie/15443-te-rosliny-nie-przezyja-bez-prawidlowego-okrycia-przed-zima-zrobcie-to-nim-przyjda-przymrozki - Zielony Ogródek, „Terminy zakładania i zdejmowania zimowych osłon”
https://zielonyogrodek.pl/pielegnacja/prace-w-ogrodzie/1042-zakladanie-i-zdejmowanie-zimowych-okryc - Zielony Ogródek, „Metody zabezpieczania róż na zimę: kopczykowanie, okrywanie (także tych szczepionych na pniu)”
https://zielonyogrodek.pl/pielegnacja/uprawa-roslin/7650-okrywanie-roz-na-zime - Poradnik Ogrodniczy, „Ochrona roślin przed zimą, mrozem i wiatrem”
https://poradnikogrodniczy.pl/ochrona-roslin-przed-zima-mrozem-i-wiatrem.php - Target, „W jaki sposób zabezpieczyć ogród przed zimą?”
https://www.target.com.pl/porady-i-inspiracje/poradniki/w-jaki-sposob-zabezpieczyc-ogrod-przed-zima/