Jakie ptaki przylatują na wiosnę do Polski?
Jednego dnia na spacerze słyszysz wczesnym rankiem pierwszy śpiew nad polami uprawnymi, którego nie było od miesięcy, a kilka dni później późnym popołudniem widzisz klucze ptaków nad osiedlem. Takie ptasie wędrówki widać nawet wtedy, gdy poranki dalej są chłodne. Jakie ptaki przylatują na wiosnę z dalekich zimowisk? Są to między innymi: dzikie gęsi, majestatyczne żurawie, szpaki, bociany białe, jaskółki dymówki, kukułki, słowiki szare, skowronki polne, a ich powroty trwają zwykle od końca lutego do maja.
Zasada jest prosta: pierwsze ptaki wracają wtedy, kiedy mają co jeść. Niektóre gatunki, które potrafią znaleźć pokarm w odmarzającej ziemi albo żywią się nasionami, wcześniej wracają do Polski. Te, które jedzą głównie owady łapane w locie, muszą poczekać, aż będzie ich dużo. Dlatego skowronka można usłyszeć już na przełomie lutego i marca, a jerzyki zwykle przylatują dopiero pod koniec kwietnia albo w maju.
Poniżej znajdziesz kalendarz przylotów i krótkie opisy, które ułatwiają rozpoznawanie ptaków po terminie, miejscu i zachowaniu.
🕊️ Ptaki wędrowne wracające do Polski wiosną — kalendarz, trasy i opisy gatunków ptaków
Wiosną, gdy przyroda budzi się do życia, ptaki migrują etapami. Niektóre gatunki ptaków, te najbardziej aktywne, do Polski wracają przy już pierwszych odwilżach, zwłaszcza gdy panują łagodniejsze zimy. Nieco później kolejne ptaki silnie zależne dostępności pokarmu. Daty traktuj jako typowe widełki, bo rok do roku wszystko potrafi przesunąć się o tydzień albo dwa.
Coraz częściej obserwuje się wcześniejsze przyloty, na co wpływ mają zmiany klimatyczne. Jeśli interesują Cię obserwacje ptaków i dane dotyczące tego, ile gatunków przylatuje w danym sezonie, zajrzyj do publikacji Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska o monitoringu ptaków pospolitych w Polsce.
Skowronek zwyczajny
Kiedy przylatuje?
Skowronek zwykle pojawia się pod koniec lutego albo na początku marca i należy do pierwszych zwiastunów wiosny. To jeden z tych gatunków, które wracają wcześnie, gdy dni stają się dłuższe. Ten świergotek łąkowy często wraca falami. Przez kilka dni możesz go nie słyszeć, a potem zaczyna odzywać się regularnie rano i przed południem. Jeśli mieszkasz blisko pól albo terenów rolniczych, to jeden z pierwszych gatunków, które da się usłyszeć.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Najczęściej wraca z zachodniej i południowej Europy oraz z rejonu Morza Śródziemnego. To krótsza trasa niż u gatunków lecących z Afryki północnej. Zwykle ma do pokonania kilkaset kilometrów, czasem do około 1500 kilometrów, dlatego przy sprzyjającej pogodzie potrafi być u nas wcześnie.
Jak go rozpoznasz i gdzie go spotkasz?
Na ziemi jest niepozorny, w brązowych odcieniach, więc łatwo go przeoczyć. Najpewniejsza wskazówka to śpiew. Skowronek śpiewa w locie, wysoko nad polem. W terenie szukaj otwartych przestrzeni: pól, łąk i obrzeży wsi, gdzie nie ma gęstych drzew. Gniazda zakłada na ziemi, dlatego jego sukces lęgowy jest ściśle związane z intensywnością prac rolniczych.
Dlaczego odlatuje i dlaczego wraca tak wcześnie?
Ptaki migrują przede wszystkim z powodu braku pokarmu w okresie zimowym. Skowronek żeruje na nasionach i bezkręgowcach, a gdy ziemia jest długo zamarznięta dostępność pokarmu jest ograniczona. Wraca wcześnie, bo wystarczy mu pierwsza odwilż i możliwość żerowania na odsłoniętej ziemi. Jego wędrówka wpisuje się w naturalny cykl życia, który co roku powtarza się wraz z nadejściem wiosny.
Żuraw zwyczajny
Kiedy przylatuje?
Żurawie to jedne z gatunków, które jako pierwsze sygnalizują, że nadchodzi wiosna. Ptaki wracają zwykle na pod koniec lutego lub na początku marca, a przy łagodnej zimie mogą pojawić się wcześniej. Przeloty często widać etapami, więc przez kilka dni z rzędu możesz obserwować kolejne klucze lecące w dużych stadach nad okolicą.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Część żurawi zimuje we Francji i Hiszpanii, a część populacji przemieszcza się nawet do Afryki. Dystans bywa różny, ale często mieści się w granicach około 1000–2000 kilometrów. Lecą etapami, zatrzymując się na żerowiskach i miejscach odpoczynku.
Jak go rozpoznasz i gdzie go spotkasz?
To duży, szary ptak z czerwoną plamą na głowie, chyba najbardziej rozpoznawalny symbol wiosny. Najpierw zwykle go słyszysz, bo klangor niesie się daleko. W przeciwieństwie do mniejszych gatunków, jego sylwetka jest dobrze widoczna na niebie nawet z dużej odległości i trudno ją pomylić z innymi ptakami.
W Polsce kojarzy się głównie z mokradłami i rozlewiskami, ale wczesną wiosną żurawie często żerują też na polach. Jeśli masz w okolicy podmokłe łąki, torfowiska albo rozlewiska, tam szanse są największe. Przeloty kluczy możesz jednak zobaczyć praktycznie wszędzie — ich obserwacja nie wymaga specjalistycznego sprzętu, choć lornetka ułatwia dostrzeżenie szczegółów.
Dlaczego odlatuje i dlaczego wraca o tej porze?
Mróz ogranicza żurawiom dostęp do żerowania, bo ziemia i woda robią się niedostępne. Te ptaki wracają wiosną, gdy teren mięknie i da się znowu coś znaleźć na polach oraz w mokrych miejscach. W Europie widać też wyraźne zmiany w liczebności ptaków pospolitych, szczególnie tych związanych z rolnictwem, co wpływa na to, jak często zauważamy różne gatunki w terenie.
Czajka
Kiedy przylatuje?
Czajka wraca pod koniec lutego i w marcu. Potrafi pojawić się wtedy, kiedy nadal jest chłodno. Najczęściej widać ją tam, gdzie jest wilgotno i gdzie ziemia szybciej robi się miękka po odwilży.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje głównie w zachodniej i południowej Europie. Dystans przelotu jest zwykle krótki, dlatego czajka może wracać wcześnie.
Jak ją rozpoznasz i gdzie ją spotkasz?
Jest czarno-biała i ma charakterystyczny czubek. Najczęściej zobaczysz ją na wilgotnych łąkach i polach, czasem na obrzeżach rozlewisk. Lubi żerować na ziemi, więc wypatruj jej w miejscach, gdzie gleba jest miękka i odsłonięta, zwłaszcza po deszczu lub odwilży.
Dlaczego odlatuje i co jej szkodzi?
Odlatuje, bo zamarznięta gleba odcina ją od pokarmu. Druga sprawa to zmiany w krajobrazie rolniczym. Ptak ten potrzebuje konkretnych warunków do lęgów i spokojnego żerowania, a intensyfikacja upraw często działa przeciwko niej. Jeśli chcesz mieć punkt odniesienia, jak wygląda metodyka zbierania obserwacji w MPPL, zajrzyj do publikacji opracowanej przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w ramach Monitoringu Ptaków Polski, gdzie szczegółowo opisano zasady obliczeń, formularze oraz sposób raportowania danych.
Pliszka siwa
Kiedy przylatuje?
Pliszka siwa pojawia się zwykle w marcu. W cieplejszych latach ptaki przylatują wcześniej, zwłaszcza jeśli szybko pojawiają się pierwsze owady przy ziemi. To ptak, którego często widać blisko ludzi. Często gniazduje w szczelinach budynków lub pod okapami dachów, dlatego łatwo go zauważyć nawet bez lornetki.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Część pliszek zimuje w zachodniej Europie, inne schodzą na południe kontynentu. To migracja krótsza niż u ptaków lecących do Afryki Subsaharyjskiej, ale nadal zależna od pogody. Gdy po drodze trafią na dłuższe ochłodzenie, potrafią się zatrzymać i poczekać.
Jak ją rozpoznasz i gdzie ją spotkasz?
Ten gatunek często chodzi po ziemi. Ma długi ogon i niemal cały czas nim porusza. Najłatwiej spotkasz pliszkę na podwórkach, parkingach, przy stajniach, na chodnikach w pobliżu wody i na brzegach rzek. Lubi miejsca z odsłoniętą ziemią i twardym podłożem.
Dlaczego odlatuje i dlaczego wraca, gdy jeszcze chłodno?
Zimą brakuje jej owadów. te ptaki przylatują wiosną, gdy tylko pojawiają się pierwsze możliwości żerowania, nawet jeśli temperatury nadal są niskie. Wystarczy kilka cieplejszych dni, żeby drobne owady i larwy stały się dostępne.
Szpak zwyczajny
Kiedy przylatuje?
Szpak przylatuje w marcu. Często wraca falami, zależnie od pogody. W mieście albo w pobliżu parków i trawników łatwo go zauważyć, bo trzyma się stada i potrafi być głośny.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje w zachodniej i południowej Europie. Część szpaków zostaje w Polsce, zwłaszcza w miastach, więc dystans bywa bardzo różny, od kilkuset kilometrów po brak migracji.
Jak go rozpoznasz i gdzie go spotkasz?
Ma ciemne upierzenie z metalicznym połyskiem i jasnymi plamkami. Często chodzi po trawnikach i szuka jedzenia w ziemi. Potrafi naśladować dźwięki, więc czasem brzmi nietypowo. Szukaj go na trawnikach, w parkach, na obrzeżach pól i w okolicy dziupli albo budek lęgowych.
Dlaczego odlatuje i dlaczego wraca właśnie wtedy?
Zimą ma trudny dostęp do bezkręgowców i owoców. Wraca, gdy ziemia odmarza i znów da się coś znaleźć na trawnikach oraz polach.
Bocian biały
Kiedy przylatuje?
Bocian biały wraca zwykle w pod koniec marca i na początku kwietnia. Najpierw pojawiają się pojedyncze ptaki, potem większa fala. Jeśli masz w okolicy gniazdo na słupie albo na dachu, najprościej obserwować właśnie to miejsce.
Skąd przylatuje i jak wygląda trasa?
Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej. W drodze do Europy wybiera trasy lądowe, bo korzysta z prądów wznoszących i unika długich przelotów nad dużą wodą. Według danych ze światowego spisu bocianów z 2024 roku, koordynowanego przez dr. Marcina Tobółkę z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, w Polsce gniazduje około 45 tysięcy par lęgowych — blisko jedna szósta całej światowej populacji.
Jak go rozpoznasz i dlaczego wraca do tego samego miejsca?
Bocian biały to ptak z czarnymi lotkami, ma czerwony dziób i nogi. Najważniejsze jest to, że wraca do gniazda, często tego samego co rok wcześniej. Dlatego w wielu miejscowościach obserwuje się konkretne gniazda, a nie szuka bocianów po całej okolicy.
Ile leci i dlaczego odlatuje?
Często ma do pokonania około 10 tysięcy kilometrów. Odlatuje, bo zimą w Polsce traci dostęp do typowego pokarmu, takiego jak żaby i drobne gryzonie.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o zwyczajach i migracji tego gatunku, przeczytaj nasz szczegółowy artykuł o białym bocianie.
Jaskółka dymówka
Kiedy przylatuje?
Dymówka wraca zwykle w kwietniu. Jeśli długo utrzymuje się chłód, może się spóźnić, bo bez owadów w powietrzu nie ma jak żerować.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej. To długi przelot, dlatego jej pojawienie się może zależeć od warunków na trasie.
Jak ją rozpoznasz i gdzie jej szukać?
Jest smukła i ma długi ogon z wyraźnym rozwidleniem. Lata nisko nad ziemią i łapie owady w locie. Na wsi i na obrzeżach miast często gniazduje przy budynkach gospodarczych, stodołach i wiatach.
Co wpływa na jej liczebność?
Dymówka jest zależna od owadów, więc spadki liczby owadów odbijają się na niej mocno. Znaczenie mają też miejsca lęgowe, bo jeśli budynki są szczelnie zamykane, ptak ma mniej możliwości założenia gniazda.
Pierwiosnek
Kiedy przylatuje?
Pierwiosnek wraca zwykle w marcu i kwietniu. Częściej go słyszysz, niż widzisz, bo trzyma się krzaków i gęstych zarośli.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje głównie w południowej i zachodniej Europie, choć część populacji schodzi dalej. Dystanse są zwykle mniejsze niż u ptaków lecących z Afryki, dlatego pierwiosnek potrafi pojawić się dość wcześnie.
Jak go rozpoznasz i gdzie go spotkasz?
To mały ptak w oliwkowo-zielonkawych i brązowych odcieniach, niezbyt rzucający się w oczy. Najłatwiej kierować się porą roku, miejscem i głosem. Pierwiosnek trzyma się krzaków, zarośli, parków i obrzeży lasów. Jeśli zatrzymasz się na chwilę i posłuchasz, często usłyszysz śpiew dochodzący z wnętrza krzewów.
Dlaczego odlatuje i dlaczego wraca dość wcześnie?
Pierwiosnek jest owadożerny. Zimą owadów w Polsce jest za mało, więc odlatuje. Wraca, gdy tylko ma szansę na regularne żerowanie i zajęcie terytorium.
Kukułka zwyczajna
Kiedy przylatuje?
Kukułka przylatuje w kwietniu i na początku maja. Zwykle najpierw ją słyszysz, a dopiero później widzisz.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje w Afryce środkowej i południowej. To długi przelot, dlatego kukułka pojawia się wtedy, gdy po przylocie ma już sensowny dostęp do pokarmu.
Jak ją rozpoznasz i co jest w niej charakterystyczne?
Najłatwiej po głosie. Z wyglądu bywa myląca, bo przypomina jastrzębia. Kukułka nie buduje własnego gniazda i podrzuca jaja innym gatunkom, dlatego jej zachowanie mocno różni się od większości ptaków.
Dlaczego odlatuje i dlaczego wraca wtedy?
Żywi się głównie gąsienicami. Zimą ich nie ma, więc musi odlecieć. Wraca wtedy, gdy sezon na gąsienice i owady rusza na dobre.
Słowik szary
Kiedy przylatuje?
Słowik szary wraca zwykle w drugiej połowie kwietnia i na początku maja. To ptak późniejszej fali, bo potrzebuje stabilniejszych warunków.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje w Afryce, głównie w rejonie subsaharyjskim. To oznacza przelot na tysiące kilometrów, dlatego zwykle wraca później niż gatunki zimujące w Europie.
Jak go rozpoznasz i gdzie go spotkasz?
Z wyglądu jest niepozorny, brązowawy. Najbardziej wyróżnia go śpiew, często słyszany wieczorem lub nocą. Szukaj go w krzakach, zaroślach, gęstych żywopłotach, na obrzeżach parków i w zakrzaczonych miejscach w pobliżu wody.
Dlaczego odlatuje i dlaczego wraca w tym terminie?
Słowik jest owadożerny. Wraca wtedy, kiedy owadów jest już dużo i regularnie, bo jego lęgi wymagają stabilnego źródła pokarmu.
Jerzyk zwyczajny
Kiedy przylatuje?
Jerzyk przylatuje pod koniec kwietnia i w maju. To jeden z ostatnich wiosennych przybyszy.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej. Dystans jest duży, a termin przylotu mocno zależy od pogody na trasie i od tego, kiedy w Polsce pojawi się więcej owadów w powietrzu.
Jak go rozpoznasz i gdzie go spotkasz?
Najczęściej spotkasz go w miastach i na osiedlach. Lata szybko, wysoko i krąży wokół budynków. Wydaje charakterystyczne, ostre piski. Jeśli chcesz go zobaczyć łatwo, wyjdź wieczorem na spacer w okolicy bloków lub kamienic. Uwaga praktyczna: jerzyk prawie nie siada na ziemi, więc jeśli widzisz ptaka siedzącego na kablu, to raczej nie jerzyk.
Dlaczego odlatuje i czemu znika tak szybko?
Jerzyk żywi się owadami łapanymi w powietrzu. Zimą w Polsce owadów nie ma, więc odlatuje. Przylatuje na lęgi i po ich zakończeniu szybko wraca na południe.
Wilga zwyczajna
Kiedy przylatuje?
Wilga przylatuje w maju, zwykle wtedy, gdy drzewa są już zielone, a w powietrzu jest więcej owadów.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje w Afryce tropikalnej. To daleka migracja, więc ma do pokonania tysiące kilometrów.
Jak ją rozpoznasz i gdzie jej szukać?
Wilgę często łatwiej usłyszeć niż zobaczyć. Samiec jest żółty z czarnymi skrzydłami, ale trzyma się wysoko w koronach drzew. Głos jest wyraźny i charakterystyczny. Szukaj jej w parkach, większych ogrodach, na cmentarzach z drzewami, w łęgach nad rzeką i w starszych zadrzewieniach.
Dlaczego odlatuje i dlaczego wraca dopiero w maju?
Wilga żywi się owadami, a później także owocami. Wraca wtedy, kiedy drzewa są już w liściach i kiedy owady są dostępne w większej liczbie.
Żołna zwyczajna
Kiedy przylatuje?
Żołna przylatuje w maju. Pojawia się wtedy, gdy robi się stabilnie ciepło, bo jest mocno zależna od owadów.
Skąd przylatuje i ile ma drogi?
Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej. To migracja na tysiące kilometrów.
Jak ją rozpoznasz i gdzie jej szukać?
To bardzo kolorowy ptak z długim, ostrym dziobem. Najczęściej zobaczysz go w okolicach piaszczystych skarp, wyrobisk i żwirowni, czasem nad rzekami. Gnieździ się w koloniach, w norach w piasku.
Dlaczego odlatuje i czemu jej przybywa?
Żołna łapie w locie osy, pszczoły i trzmiele. Zimą w Polsce ich nie ma, więc odlatuje. W ostatnich latach coraz częściej pojawia się w nowych miejscach. Informacje o monitoringu żołny publikuje GIOŚ.
📈 Trendy i co wpływa na wiosenne przyloty
Wiosenne przyloty są dość regularne, ale mogą się przesuwać. Największy wpływ mają dwa czynniki: jedzenie i zmiany w krajobrazie. Jedzenie to nie tylko temperatura, ale dostęp do konkretnych zasobów, na przykład miękkiej gleby dla ptaków żerujących na ziemi albo owadów w powietrzu dla jaskółek i jerzyków. Krajobraz to z kolei pytanie, czy ptaki mają gdzie gniazdować i gdzie żerować, zwłaszcza na łąkach i w okolicach mokradeł.
W Europie zmiany widać nawet u ptaków pospolitych. EEA podaje wprost: „Between 1990 and 2023, the index of 168 common birds decreased by 15% in the EU.”
W Polsce punktem odniesienia dla trendów u ptaków pospolitych jest MPPL. Na stronie programu jest opis: „Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych (MPPL) – to największy program realizowany w ramach Monitoringu Ptaków Polski, a jego start miał miejsce w roku 2000.”
🔎 Podsumowanie
Wiosenne przyloty ptaków do Polski zaczynają się zwykle pod koniec lutego i trwają do maja. Najwcześniej wracają skowronek, czajka i żuraw, potem pojawiają się kolejne gatunki, a w kwietniu i maju przylatują ptaki mocno zależne od owadów, takie jak jaskółka dymówka, jerzyk i żołna. Maj to też czas wilgi i coraz częściej słyszanego słowika.
Jeśli chcesz zapamiętać prosty schemat: przełom lutego i marca to skowronek, czajka i żuraw, druga połowa marca i początek kwietnia to bocian, a koniec kwietnia i maj to jerzyk, wilga i żołna.
Jeśli więc zastanawiasz się, jakie ptaki przylatują na wiosnę do Polski, odpowiedź zależy od miesiąca i pogody, ale niemal co tydzień możesz spodziewać się nowych powrotów. Obserwując niebo, pola i zabudowania, łatwo zauważysz, jak krok po kroku przyroda wraca do pełni życia.
❓ FAQ
Kiedy zaczynają się wiosenne przyloty ptaków w Polsce?
Najczęściej ptaki przylatują pod koniec lutego. Wtedy wracają pierwsze gatunki, takie jak skowronek, czajka i żuraw. W marcu przylotów jest więcej, a w kwietniu i maju dochodzą ptaki mocno zależne od owadów.
Dlaczego jedne ptaki przylatują w lutym, a inne dopiero w maju?
Bo różnią się dietą i tym, kiedy mają dostęp do jedzenia. Ptaki, które znajdą pokarm przy pierwszej odwilży, wracają wcześniej. Ptaki żywiące się owadami łapanymi w locie wracają później, bo muszą poczekać na owady.
Kiedy przylatuje bocian biały do Polski?
Zwykle w drugiej połowie marca i na początku kwietnia. Najpierw pojawiają się pojedyncze ptaki, potem większa fala. Bocian często wraca do tego samego gniazda.
Które ptaki przylatują do Polski jako jedne z ostatnich?
Jerzyk i żołna należą do tych, które pojawiają się późno. Jerzyk zwykle przylatuje pod koniec kwietnia lub w maju, a żołna w maju, gdy jest już stabilnie ciepło.
Jak najszybciej rozpoznać ptaki wiosną, jeśli nie znam gatunków?
Najłatwiej po połączeniu terminu, miejsca i głosu. Skowronek to śpiew nad polami na przełomie lutego i marca. Żuraw to klangor i klucze. Kukułka to charakterystyczny głos w kwietniu i maju. Jerzyk to szybki lot i piski nad budynkami.
🔗 Źródła i inspiracje
Poniżej zostały zebrane źródła, które wykorzystano przy terminach przylotów, trendach liczebności i opisach gatunków ptaków. Jeśli chcesz wejść głębiej w monitoring i dane, te linki są najlepszym punktem startu.
- https://monitoringptakow.gios.gov.pl/ptaki-pospolite.html
- https://www.eea.europa.eu/en/analysis/indicators/common-bird-index-in-europe
- https://monitoringptakow.gios.gov.pl/instrukcje-i-formularze.html?cid=172&file=files%2Fpliki%2Finstrukcje2020%2FMPPL_Instrukcja_2025.pdf
- https://www.ciconia.net
- https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/barn-swallow-hirundo-rustica
- https://monitoringptakow.gios.gov.pl/zolna.html
- https://otop.org.pl
- https://miiz.waw.pl
- https://www.mppl.pl
- https://www.gios.gov.pl